Bir çalışan işten ayrılırken ortalama 3-4 farklı alacak kalemini takip etmek zorunda kalır: kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti ve varsa fazla mesai alacağı. Bu kalemlerin her birinin hesaplama yöntemi, vergi kesintisi ve yasal dayanağı birbirinden farklıdır. Tek bir formül hatası, binlerce liralık kayba yol açabilir.
500’den fazla kurumun bordro süreçlerini yöneten Datassist ekibi olarak, bu hesaplamalarda en sık karşılaşılan soruları ve hataları yakından biliyoruz. Bu rehberde kıdem tazminatı hesaplaması, ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti ve fazla mesai alacağını 2026 güncel rakamlarıyla adım adım açıklıyoruz. Her kalem için formül, örnek hesaplama ve vergi kesinti tablosu bulacaksınız.
Dikkat: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Güncel mevzuat değişikliklerini resmi kaynaklar üzerinden takip etmenizi öneririz.
Kıdem Tazminatı Nedir ve Nasıl Hesaplanır?
Kıdem tazminatı, aynı işverene bağlı olarak en az 1 yıl çalışan işçinin, iş sözleşmesinin belirli koşullarla sona ermesi durumunda hak ettiği tazminattır. 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesi bu hakkı düzenler ve hâlâ yürürlüktedir.
Kıdem Tazminatı Hak Etme Koşulları
Kıdem tazminatına hak kazanmak için şu koşullardan birinin gerçekleşmesi gerekir:
- İşveren tarafından haklı neden (4857 sayılı İş Kanunu madde 25/II) dışında iş sözleşmesinin feshedilmesi
- İşçinin haklı nedenle (madde 24) iş sözleşmesini feshetmesi
- Erkek çalışanın askerlik hizmeti nedeniyle ayrılması
- Kadın çalışanın evlenme tarihinden itibaren 1 yıl içinde ayrılması
- Emeklilik veya yaşlılık aylığı almaya hak kazanması
- İşçinin vefatı
Kıdem Tazminatı Hesaplama Formülü
Formül: Kıdem Tazminatı = Giydirilmiş Brüt Ücret x Toplam Hizmet Süresi (Yıl + Kalan Ay/12 + Kalan Gün/365)
Her tam çalışma yılı için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret tutarında ödeme yapılır. Bir yıldan artan süreler de oranlanarak hesaplamaya dahil edilir.
Giydirilmiş brüt ücret şu kalemleri kapsar:
- Brüt ücret (aylık maaş)
- Yemek yardımı
- Yol yardımı
- Gıda/erzak yardımı
- Düzenli ödenen prim ve ikramiyeler
- Konut, yakacak, giyecek yardımları
2026 Kıdem Tazminatı Tavan Tutarı
2026 yılının ilk yarısı (01.01.2026 – 30.06.2026) için kıdem tazminatı tavan tutarı 64.948,77 TL‘dir. Giydirilmiş brüt ücret bu tavanı aşsa bile, her çalışma yılı için ödenecek tutar tavan ile sınırlıdır. Tavan tutarı, en yüksek devlet memuru emekli ikramiyesine endekslidir ve genellikle yılda iki kez (Ocak ve Temmuz) güncellenir.
Örnek Kıdem Tazminatı Hesaplaması
Diyelim ki bir çalışan 4 yıl 6 ay boyunca aynı işyerinde çalıştı ve giydirilmiş brüt ücreti aylık 45.000 TL.
- Çalışma süresi: 4 yıl 6 ay = 4,5 yıl
- Yıllık tazminat tutarı: 45.000 TL (tavan olan 64.948,77 TL’nin altında)
- Brüt kıdem tazminatı: 45.000 x 4,5 = 202.500 TL
- Damga vergisi kesintisi (%0,759): 202.500 x 0,00759 = 1.536,98 TL
- Net kıdem tazminatı: 202.500 – 1.536,98 = 200.963,02 TL
Mevzuat Notu: Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi (%0,759) kesilir. Gelir vergisi ve SGK primi kesilmez. Bu durum kıdem tazminatını diğer alacak kalemlerine kıyasla vergisel açıdan avantajlı kılar.
Tavan Aşıldığında Ne Olur?
Giydirilmiş brüt ücreti 80.000 TL olan bir çalışanı ele alalım. Bu tutar 64.948,77 TL’lik tavanı aştığı için, her çalışma yılı başına 80.000 TL değil, 64.948,77 TL esas alınır. 10 yıl çalışmış bu kişinin brüt kıdem tazminatı: 64.948,77 x 10 = 649.487,70 TL olur. Tavan uygulaması nedeniyle işçi, yıllık 15.051,23 TL’lik farktan mahrum kalır.
Bu nedenle yüksek ücretli pozisyonlarda tavan etkisini hesaba katmak, hem çalışan hem işveren açısından önemlidir. Datassist’in bordro çözümleri, tavan güncellemelerini otomatik olarak takip eder ve bordro hesaplamalarında doğru tavan tutarını uygular.
İhbar Tazminatı Hesaplama
İhbar tazminatı, iş sözleşmesini fesheden tarafın karşı tarafa bildirim sürelerine uymaması durumunda ödenmesi gereken tazminattır. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 17. maddesi bildirim sürelerini düzenler.
İhbar Süreleri Tablosu
| Çalışma Süresi | Bildirim Süresi | İhbar Tazminatı Gün Sayısı |
|---|---|---|
| 0 – 6 ay | 2 hafta | 14 gün |
| 6 ay – 1,5 yıl | 4 hafta | 28 gün |
| 1,5 yıl – 3 yıl | 6 hafta | 42 gün |
| 3 yıl ve üzeri | 8 hafta | 56 gün |
Bu süreler asgari sürelerdir. İş sözleşmesiyle artırılabilir ancak azaltılamaz.
İhbar Tazminatı Hesaplama Formülü
Formül: İhbar Tazminatı (Brüt) = Giydirilmiş Brüt Günlük Ücret x İhbar Süresi (Gün)
Kıdem tazminatından farklı olarak, ihbar tazminatında tavan sınırı yoktur. Giydirilmiş brüt ücretin tamamı üzerinden hesaplanır.
Örnek İhbar Tazminatı Hesaplaması
Bir çalışan 2 yıldır aynı işyerinde çalışıyor ve giydirilmiş brüt ücreti aylık 40.000 TL. İşveren, bildirim süresine uymadan iş sözleşmesini feshediyor.
- Çalışma süresi: 2 yıl (1,5 – 3 yıl aralığı) → İhbar süresi: 42 gün
- Günlük brüt ücret: 40.000 / 30 = 1.333,33 TL
- Brüt ihbar tazminatı: 1.333,33 x 42 = 56.000 TL
- Gelir vergisi (%15 ilk dilim varsayımıyla): 56.000 x 0,15 = 8.400 TL
- Damga vergisi (%0,759): 56.000 x 0,00759 = 425,04 TL
- Net ihbar tazminatı: 56.000 – 8.400 – 425,04 = 47.174,96 TL
Dikkat: İhbar tazminatından hem gelir vergisi hem de damga vergisi kesilir. Gelir vergisi oranı, çalışanın yıllık kümülatif vergi matrahına göre değişir. Yukarıdaki örnekte basitleştirmek için %15 (ilk dilim) kullanılmıştır.
İhbar Süresi Kullandırma veya Tazminat Ödeme
İşveren iki seçenekten birini tercih edebilir:
- İhbar süresini kullandırma: Çalışan bildirim süresi boyunca çalışmaya devam eder ve bu süre içinde günde 2 saat iş arama izni kullanır.
- İhbar tazminatı ödeme: İşveren bildirim süresine karşılık gelen ücreti peşin öder ve iş sözleşmesini derhal sonlandırır.
Yıllık İzin Ücreti Hesaplama
İş sözleşmesi sona erdiğinde, çalışanın hak edip de kullanmadığı yıllık izin günleri ücrete dönüşür. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 59. maddesi bu hakkı güvence altına alır. İzin parası hesaplama, işten ayrılışta en çok merak edilen konulardan biridir.
Yıllık İzin Gün Süreleri
4857 sayılı İş Kanunu’nun 53. maddesine göre asgari yıllık izin süreleri:
| Çalışma Süresi | Asgari İzin Günü |
|---|---|
| 1 – 5 yıl (5 yıl dahil) | 14 gün |
| 5 yıldan fazla, 15 yıldan az | 20 gün |
| 15 yıl ve üzeri (15 yıl dahil) | 26 gün |
Ek kurallar:
- 18 yaşından küçük ve 50 yaşından büyük çalışanlarda asgari izin süresi 20 gündür.
- Yer altı işlerinde çalışanların izin süreleri 4’er gün artırılır.
- İzin sürelerine hafta tatili ve resmi tatiller dahil değildir.
Yıllık İzin Ücreti Hesaplama Formülü
Formül: Yıllık İzin Ücreti (Brüt) = (Aylık Brüt Ücret / 30) x Kullanılmayan İzin Günü
Yıllık izin ücreti hesaplamasında çıplak brüt ücret (giydirilmemiş) esas alınır. Yemek, yol gibi ek ödemeler dahil edilmez.
Örnek Yıllık İzin Ücreti Hesaplaması
Bir çalışan 7 yıl çalışmış, son brüt ücreti 38.000 TL ve 15 gün kullanılmamış izni var.
- Günlük brüt ücret: 38.000 / 30 = 1.266,67 TL
- Brüt izin ücreti: 1.266,67 x 15 = 19.000 TL
- SGK işçi payı (%14): 19.000 x 0,14 = 2.660 TL
- İşsizlik sigortası işçi payı (%1): 19.000 x 0,01 = 190 TL
- Gelir vergisi matrahı: 19.000 – 2.660 – 190 = 16.150 TL
- Gelir vergisi (%15 ilk dilim varsayımıyla): 16.150 x 0,15 = 2.422,50 TL
- Damga vergisi (%0,759): 19.000 x 0,00759 = 144,21 TL
- Net izin ücreti: 19.000 – 2.660 – 190 – 2.422,50 – 144,21 = 13.583,29 TL
Mevzuat Notu: Yıllık izin ücreti bir ücret niteliğindedir. Bu nedenle normal ücret gibi SGK primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesintileri uygulanır. Kıdem tazminatındaki vergi avantajı burada geçerli değildir.
İzin Hakkının Zamanaşımı ve Önemli Noktalar
Kullanılmayan yıllık izin ücretini talep hakkı, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren 5 yıllık zamanaşımı süresine tabidir. Bu süre içinde dava açılmazsa hak düşer.
Yıllık izin ücreti konusunda dikkat edilmesi gereken noktalar:
- İzin ücreti, iş sözleşmesi hangi nedenle sona ererse ersin ödenir. İstifa, haklı fesih, haksız fesih fark etmez.
- İşçi çalışırken kullanmadığı izinlerin ücretini talep edemez. İzin ücreti ancak iş sözleşmesinin sona ermesiyle muaccel olur.
- İşverenin “izinleri kullandırdığını” ispat yükü işverene aittir. İmzalı izin defteri veya izin formu önemli bir belgedir.
- Yıllık izin ücreti hesaplamasında fesih tarihindeki son brüt ücret esas alınır.
Fazla Mesai Alacağı Hesaplama
Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışma sayılır ve 4857 sayılı İş Kanunu’nun 41. maddesi gereği ek ücret ödenmesi gerekir. İşten ayrılırken ödenmemiş fazla mesai alacakları da talep edilebilir.
Fazla Mesai Ücreti Hesaplama Formülü
Formül: Fazla Mesai Ücreti = Saatlik Brüt Ücret x 1,5 x Fazla Çalışma Saati
Saatlik brüt ücret hesaplaması: Aylık Brüt Ücret / 225
Buradaki 225, aylık normal çalışma saatini ifade eder (günde 7,5 saat x 30 gün).
Fazla Çalışma Türleri ve Ücret Oranları
| Çalışma Türü | Zamlı Oran | Hesaplama |
|---|---|---|
| Hafta içi fazla mesai (45 saati aşan) | %50 zamlı | Saatlik ücret x 1,5 |
| Fazla sürelerle çalışma (45 saate kadar) | %25 zamlı | Saatlik ücret x 1,25 |
| Ulusal bayram ve genel tatil günü çalışması | +1 günlük ücret | Tatil ücreti (zaten hak edilen) + çalışma karşılığı 1 günlük ücret |
| Hafta tatili çalışması | Fazla mesai hükümleri | Saatlik ücret üzerinden hesaplanır |
Ulusal bayram ve genel tatil çalışması hakkında önemli not: 4857 sayılı İş Kanunu’nun 47. maddesine göre, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmayan işçilere o günün ücreti zaten tam olarak ödenir. Tatil günü çalışan işçiye ise bu ücrete ilave olarak 1 günlük ücret daha ödenir. Dolayısıyla çalışan toplam 2 günlük ücret almış olur; ancak çalışma karşılığı olan ek ödeme 1 günlük ücrettir.
Hafta tatili çalışması hakkında önemli not: Hafta tatilinde yapılan çalışma, fazla mesai hükümleri çerçevesinde değerlendirilir ve saatlik ücret üzerinden hesaplanır. Mevzuatta hafta tatili çalışması için doğrudan bir zamlı oran belirlenmemiştir; uygulamada iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi hükümleri ile Yargıtay içtihatları yol gösterici nitelik taşır.
Örnek Fazla Mesai Hesaplaması
Bir çalışanın aylık brüt ücreti 36.000 TL ve bir ayda 20 saat fazla mesai yapmış.
- Saatlik brüt ücret: 36.000 / 225 = 160 TL
- Fazla mesai saatlik ücreti: 160 x 1,5 = 240 TL
- Brüt fazla mesai alacağı: 240 x 20 = 4.800 TL
Bu tutardan normal ücret gibi SGK primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesintileri yapılır.
Fazla Mesai Yerine Serbest Zaman
4857 sayılı İş Kanunu’nun 41. maddesine göre, fazla çalışma yapan işçi isterse fazla mesai ücreti yerine serbest zaman kullanabilir. Bu durumda her 1 saat fazla çalışma karşılığında 1 saat 30 dakika serbest zaman hakkı doğar. Serbest zaman, 6 ay içinde kullanılmalıdır.
İşten ayrılış sırasında kullanılmamış serbest zaman hakları varsa, bunlar fazla mesai ücreti olarak ödenir.
Uzman Görüşü: Fazla mesai alacaklarında 5 yıllık zamanaşımı süresi uygulanır. İşten ayrıldıktan sonra bu süre içinde talep etmediğiniz alacaklar zamanaşımına uğrar. Fazla mesai kayıtlarınızı (puantaj, giriş-çıkış kayıtları) muhafaza etmenizi öneriyoruz.
Fazla Mesai Sınırları
Yıllık fazla çalışma süresi 270 saati geçemez. Ayrıca fazla çalışma yapılabilmesi için çalışanın yazılı onayı gereklidir. İşçinin onay vermemesi, işveren tarafından fesih nedeni olarak kullanılamaz.
Fazla çalışma yaptırılamayacak kişiler:
- 18 yaşından küçük çalışanlar
- Gebe, yeni doğum yapmış ve emziren çalışanlar
- Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışanlar
- Sağlık durumu elvermeyenler (hekim raporu ile belgelenmiş)
Vergi ve Kesintiler: Hangi Tazminattan Ne Kesilir?
İşten ayrılırken alınacak her ödemenin vergi ve kesinti durumu farklıdır. Aşağıdaki tablo, tüm alacak kalemlerini karşılaştırmalı olarak gösterir.
Vergi ve Kesinti Karşılaştırma Tablosu
| Alacak Kalemi | Gelir Vergisi | SGK Primi | Damga Vergisi | Tavan Sınırı |
|---|---|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | Kesilmez | Kesilmez | %0,759 | 64.948,77 TL/yıl |
| İhbar tazminatı | Kesilir | Kesilmez | %0,759 | Tavan yok |
| Yıllık izin ücreti | Kesilir | Kesilir (%14 + %1) | %0,759 | Tavan yok |
| Fazla mesai alacağı | Kesilir | Kesilir (%14 + %1) | %0,759 | Tavan yok |
2026 Gelir Vergisi Dilimleri (Ücret Gelirleri)
İhbar tazminatı, yıllık izin ücreti ve fazla mesai alacaklarından kesilecek gelir vergisi oranı, çalışanın yıl içindeki kümülatif vergi matrahına bağlıdır.
| Kümülatif Matrah | Vergi Oranı |
|---|---|
| 190.000 TL’ye kadar | %15 |
| 190.000 – 400.000 TL arası | %20 |
| 400.000 – 1.500.000 TL arası | %27 |
| 1.500.000 – 5.300.000 TL arası | %35 |
| 5.300.000 TL üzeri | %40 |
SGK İşçi Payı Oranları
| Kesinti Kalemi | Oran |
|---|---|
| SGK primi işçi payı (uzun vadeli sigorta kolları + genel sağlık sigortası) | %14 |
| İşsizlik sigortası primi | %1 |
| Toplam işçi payı | %15 |
Rakamlarla: Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesildiği için, brüt tutarın yaklaşık %99,24’ü çalışanın eline geçer. Oysa yıllık izin ücretinde SGK, gelir vergisi ve damga vergisi kesintileri nedeniyle brüt tutarın ortalama %70-75’i net ödeme olarak kalır.
Sıkça Sorulan Sorular
Kıdem tazminatı hesaplaması hangi ücret üzerinden yapılır?
Kıdem tazminatı hesaplamasında giydirilmiş brüt ücret esas alınır. Bu ücret, çıplak brüt maaşa ek olarak yemek, yol, gıda yardımı ve düzenli ödenen prim/ikramiyeleri kapsar. Yıllık izin ücretinde ise çıplak brüt ücret kullanılır.
İstifa eden çalışan kıdem tazminatı alabilir mi?
Kendi isteğiyle istifa eden çalışan kural olarak kıdem tazminatına hak kazanamaz. Ancak askerlik, evlilik (kadın çalışan, 1 yıl içinde), emeklilik hakkı kazanma veya işverenin haklı fesih nedeni oluşturması gibi durumlarda istifa eden çalışan da kıdem tazminatı alabilir.
2026 kıdem tazminatı tavan tutarı ne kadardır?
2026 yılının ilk yarısı için (01.01.2026 – 30.06.2026) kıdem tazminatı tavan tutarı 64.948,77 TL‘dir. Giydirilmiş brüt ücret bu tutarı aşsa bile, her çalışma yılı için en fazla 64.948,77 TL ödenir. Tavan tutarı, memur emekli ikramiyesinin en yüksek tutarına endekslidir ve genellikle yılda iki kez güncellenir.
Kıdem tazminatından hangi vergiler kesilir?
Kıdem tazminatından gelir vergisi ve SGK primi kesilmez. Yalnızca binde 7,59 oranında damga vergisi uygulanır. Bu oran 2026 yılında da geçerlidir. Örneğin 100.000 TL brüt kıdem tazminatından yalnızca 759 TL damga vergisi kesilir.
Kullanılmayan yıllık izinler yanar mı?
Çalışma süresi boyunca kullanılmayan yıllık izinler yanmaz. İş sözleşmesi sona erdiğinde, hak edilip kullanılmamış tüm izin günleri ücrete dönüşür. Ancak bu alacağı talep etme hakkı, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren 5 yıllık zamanaşımına tabidir.
İhbar tazminatı ile kıdem tazminatı aynı anda alınabilir mi?
Evet, koşullar uygunsa her iki tazminat birlikte alınabilir. Örneğin işveren bildirim süresine uymadan iş sözleşmesini feshederse ve çalışanın en az 1 yıllık kıdemi varsa, çalışan hem ihbar hem kıdem tazminatına hak kazanır.
Fazla mesai alacağı zamanaşımı süresi ne kadardır?
Fazla mesai alacaklarında zamanaşımı süresi 5 yıldır. Bu süre, alacağın muaccel olduğu tarihten (fazla mesai yapılan ayın ücret ödeme gününden) itibaren başlar. İşten ayrıldıktan sonra geriye dönük en fazla 5 yıllık fazla mesai alacağı talep edilebilir.
Bordro hesaplamasında yapılan hataları nasıl tespit edebilirim?
İşten ayrılış bordrosunu kontrol ederken giydirilmiş brüt ücretin doğru hesaplanıp hesaplanmadığını, kıdem süresinin tam olarak yansıtılıp yansıtılmadığını ve vergi kesintilerinin doğru uygulanıp uygulanmadığını kontrol edin. Datassist’in bordro uyum denetimi hizmeti bu tür hesaplama farklarını tespit etmenize yardımcı olur.
Önemli Çıkarımlar
- Kıdem tazminatı hesaplamasında giydirilmiş brüt ücret kullanılır ve 2026 yılı tavan tutarı 64.948,77 TL’dir.
- Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi (%0,759) kesilir; gelir vergisi ve SGK primi uygulanmaz.
- İhbar tazminatında tavan sınırı yoktur ancak gelir vergisi ve damga vergisi kesintileri yapılır.
- Yıllık izin ücreti, iş sözleşmesi sona erdiğinde kullanılmayan günler için ücret olarak ödenir ve normal ücret gibi vergilendirilir.
- Fazla mesai ve yıllık izin alacaklarında 5 yıllık zamanaşımı süresi uygulanır; bu süreyi kaçırmamak kritik önem taşır.
- Datassist’in 25 yılı aşkın bordro uzmanlığı, bu hesaplamaların doğru ve mevzuata uygun yapılmasını güvence altına alır.
İşten Ayrılış Sürecinizde Doğru Hesaplama Her Şeyi Değiştirir
Kıdem tazminatı hesaplaması, ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti ve fazla mesai alacağı birbirinden bağımsız kurallara tabidir. Her birinin formülü, vergi kesintisi ve yasal dayanağı farklıdır. Bu karmaşıklık, hem çalışanlar hem de işverenler için hata riski oluşturur.
Datassist’in Bordro SaaS çözümü Dakika, tüm bu hesaplamaları güncel mevzuata uygun olarak otomatik yapar. İşten ayrılış süreçlerinde kıdem, ihbar, izin ve fazla mesai hesaplamalarının eksiksiz ve doğru yapılmasını sağlar. Bordro süreçleriniz hakkında ücretsiz danışmanlık almak için Datassist ile iletişime geçin.
